Instal

ROZMOWY INSTAL-U
Rozmowa z mgr. inz. Zbigniewem Miecznikowskim Naczelnikiem Wydzialu Bezpieczenstwa Technicznego w Ministerstwie Gospodarki i Pracy

CIEPLOWNICTWO
Halina Potrzebowska
Izolacyjnosc otulin izolacyjnych i rur preizolowanych
Insulating power of covering materials and preinsulated pipes
W artykule opisano problematyke przewodnosci cieplnej izolacji technicznych i rur preizolowanych pod katem wymaganych jej poziomów i procedur badan. Sformulowano równiez okreslenia wystepujacych rodzajów przewodnosci cieplnej oraz wskazano na problemy zwiazane z deklarowanymi wartosciami wspólczynnika przewodnosci cieplnej otulin izolacyjnych i rur preizolowanych i wykorzystywania tych deklaracji w procedurach przetargowych.
The matter of thermal conductivity for technical insulations and preinsulated pipes, concerning its required levels and research procedures was described in the article. The definitions of occurred types of thermal conductivity were formulated. The problems concerning the declared values of thermal conductivity coefficient for insulation materials and preinsulated pipes, as well as the usage of these declarations in bid procedures were pointed out.

Ireneusz Iwko
Badania wspólczynnika przewodzenia ciepla izolacji PUR rurociagów preizolowanych - dyskusja
The research concerning PUR insulation thermal conductivity coefficient for preinsulated pipes - discussion
Ponizszy artykul stanowi dyskusje odnosnie artykulu OBRC SPEC Warszawa dotyczacego badan wspólczynnika przewodzenia ciepla ?50 sztywnej izolacjipoliuretanowej stosowanej do produkcji rurociagów preizolowanych dla potrzeb cieplownictwa. Artykul w oparciu o wiedze teoretyczna i doswiadczenia praktyczne firmy której pracownikiem jest autor niniejszego opracowania opisuje czynniki majace wplyw na wartosc wspólczynnika przewodzenia ciepla ?50, jak i równiez porównanie wyników badan systemów poliuretanowych stosowanych przez firmy ALSTOM i Logstor. Omówione sa w skrócie zarówno wyniki badan wykonanych przez rózne laboratoria badawcze na swiecie jak i mozliwosci ich porównania ze soba. Podane sa równiez minimalne wymagania jakie powinny spelniac próbki do badan oraz sposób wykonania pomiarów po to, aby wyniki badan i protokoly byly zgodne z wymaganiami norm PN-EN 253: 2005 i PN-EN ISO 8497: 1999.
The following article states a discussion concerning the OBRC SPEC Warszawa article regarding the research referring to ?50 polyurethane foam thermal conductivity coefficient, applied in production of preinsulated pipes for district heating systems. Based on practical knowledge and experience, the firm, in which the author is employed explains factors, which have influence on ?50 thermal conductivity coefficient value as well as presents the comparison of results concerning the studies on polyurethane systems used by ALSTOM and Logstor companies. The lambda tests results carried out by different laboratories as well as the possibility of comparison between them are briefly discussed in the article. The minimal requirements concerning the samples and measurements procedures, which should fulfil the requirements of standards PN - EN 253 and PN - EN ISO 8497, were presented.

Józef Krzak
Wspólpraca sieci cieplowniczej ze skojarzonymi zródlami wytwarzania energii
Cooperation of heat distribution network with combined energy sources
Specyfika w odbiorze ciepla z sieci cieplowniczych stwarza szereg problemów w efektywnej pracy urzadzen wytwarzajacych cieplo w skojarzeniu z energia elektryczna. Jest to szczególnie widoczne w duzych zródlach ciepla z kogeneracyjnymi blokami cieplowniczymi. W elektrocieplowni EC II Karolin zasilajacej siec cieplownicza miasta Poznania, we wspólpracy z odbiorca, podjeto próbe wykorzystania mozliwosci akumulacyjnych sieci cieplowniczej do zlagodzenia wplywu duzych wahan poboru ciepla na obciazenie i produkcje energii elektrycznej z bloków cieplowniczych BC-50 i BC-100. Próby polegaja na rozszerzeniu tolerancji temperatury wody zasilajacej w uzgodnionych z odbiorca przedzialach czasowych. Uzyskane efekty oraz wnioski wynikajace z przedstawionej wspólpracy zródla ciepla z siecia cieplownicza zostana przedstawione po zakonczeniu sezonu grzewczego 2005/2006.
The specificity of getting heat from heat distribution network poses a number of problems as the efficient work of equipment which generates heat combined with electricity. This is especially visible in the case of big sources of heat with cogenerational heat units. In the Combined Heat and Power Generating Plant EC II Karolin which supplies Poznan heat network, we have made an attempt, in cooperation with the buyer, at making use of the accumulation potential of the heat distribution network in order to diminish the influence of considerable fluctuations in the heat consumption on the load and electricity production of heat units BC-50 and BC-100. The attempts concern enlarging the tolerance of feed water's temperature in the periods agreed with buyer. The effects and conclusions drawn from presented herein cooperation between the source of heat distribution network shall be presented after the heating season 2005/2006 has finished.

WIELCY POLACY
Zdzislaw Trzaska
Michal Dobrowolski herbu Doliwa - swiatowej slawy genialny polski elektrotechnik
Michal Dobrowolski the family coat of arms Doliwa - the world-famous, genius Polish electrotechnician

ZRÓDLA CIEPLA
Jerzy Drazkiewicz
Gdzie mozna lokalizowac kotlownie na gaz o gestosci mniejszej niz 1?
Where can be located the boiler-rooms functioning on gas with the density less than 1?

Michal Pietrzykowski
Gdzie mozna lokalizowac kotlownie na gaz o gestosci mniejszej niz 1?
Where can be located the boiler-rooms functioning on gas with the density less than 1?

WENTYLACJA I KLIMATYZACJA
Edward Przydrózny, Kamil Jedrusik
Urzadzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne sal konsumpcyjnych. Cz. 2
The ventilation and air-conditioning devices for consumption rooms. Part 2
W artykule omówiono urzadzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne stosowane do ksztaltowania mikroklimatu w salach konsumpcyjnych. Przedstawiono schematy przykladowych, charakterystycznych rozwiazan urzadzen centralnych, o dwustopniowym uzdatnianiu powietrza i urzadzen indywidualnych. Zachodzace przemiany powietrza w prezentowanych urzadzeniach oraz w pomieszczeniach, dla obliczeniowych warunków okresu cieplego i zimnego, zilustrowano na wykresach i - x powietrza wilgotnego.
The ventilation and airconditioning devices applied for microclimate forming in the consumption rooms were discussed in the article. The diagrams of example, characteristics solution for central devices with two-stage air treatment and individual devices were presented. The air transformation in presented devices and in rooms, for analytical conditions of hot and cold period was illustrated on i-x diagram.

Jacek Nurzynski
Izolacyjnosc akustyczna elementów nawiewnych montowanych w oknie
Sound insulation of window air transfer devices
W celu zapewnienia ciaglego naplywu powietrza do pomieszczen usytuowanych w budynkach mieszkalnych z wentylacja grawitacyjna, lub mechaniczna wentylacja wywiewna, okna w tych pomieszczeniach sa w rózny sposób rozszczelniane. Stosowane sa szczeliny infiltracyjne lub elementy nawiewne, które czesto maja postac szczelinowych nawiewników powietrza. Elementy tego typu wplywaja na wlasciwosci akustyczne okien. Artykul prezentuje wyniki badan izolacyjnosci akustycznej wykonanych dla samych nawiewników szczelinowych, oraz dla tych samych nawiewników zamontowanych w oknie. Wyniki teoretycznych obliczen zostaly porównane z wynikami pomiarów. Poruszono problemy zwiazane z wlasciwym montazem nawiewników podczas badan, reprezentatywnym dla warunków wystepujacych w rzeczywistosci. Omówiono równiez problemy zwiazane z prawidlowa ocena wlasciwosci akustycznych nawiewników szczelinowych, oraz wlasciwosci okien wyposazonych w takie nawiewniki.
To maintain constant airflow in the living area in residential buildings windows are equipped with different air openings or air transfer devices which are frequently in a form of so called slot vents. They influence the acoustic performance of a window. The paper presents results of sound insulation laboratory tests carried out on slot vents themselves, then on windows equipped with the vents. Theoretical calculations are compared with empirical results. Difficulties in slot ventilators installing at the test facility in a manner representative of field practice and the method of air intakes performance assessment are discussed.

KANALIZACJA
Przemyslaw Hruszka, Waclaw Kupecki, Aleksandra Mielniczek
Tendencje w rozwoju konstrukcji i normalizacji rur z tworzyw sztucznych, stosowanych do budowy sieci kanalizacyjnych grawitacyjnych
Trends in designing and manufacturing plastic pipes for non-pressure drainage and sewerage
W artykule przedstawiono charakterystyczne wlasnosci i ich róznice dla podstawowych grup wyrobów stosowanych do budowy sieci kanalizacyjnych bezcisnieniowych - ,,tradycyjne'' (rury zeliwne, betonowe, kamionkowe) i rury z tworzyw sztucznych (z wylaczeniem GRP). Podano aktualny stan normalizacji krajowej i europejskiej: normy ustanowione i prace normalizacyjne w toku. Opisano przykladowe rozwiazania konstrukcyjne i materialowe produkowanych rur i zamierzen w tym zakresie.
The characteristic properties and their differences for basic product groups applied for construction of pressure sewage systems - ''traditional'' (cast iron, concrete, stoneware pipes) and plastic pipes (excluding GRP) were presented in the article. The current state of European and national standardization was presented (accepted standards and standardization work in progress). The example construction and material solutions for produced pipes as well as the future projects concerning that matters were described.

Mariola Blajet
Zastosowanie PVC-u w systemach kanalizacji grawitacyjnej na rynku polskim - blaski i cienie
Usage of PVC-u (unplasticized polyvinylchloride) in non-pressure underground sewer systems - pros and cons

WODOCIAGI
Rafal Pasela, Jan Klugiewicz
Struktura zuzycia wody w najwiekszych miastach woj. kujawsko-pomorskiego
Consumption of water in the biggest cities in Kujawsko-Pomorskie voivodship
W artykule zaprezentowano uzyskane wyniki badan wskazników okreslajacych wielkosc zapotrzebowania na wode w najwiekszych miastach woj. kujawsko-pomorskiego. Przyjety okres badawczy (1995÷2004 r.) pozwolil na wyznaczenie tendencji zmian zuzycia wody w poszczególnych grupach odbiorców. Porównano rzeczywiste wartosci wskazników poboru wody z wartosciami przewidzianymi w obowiazujacych normatywach [3, 4], które nie odzwierciedlaja stanu faktycznego. Swiadczy to o zasadnosci kontynuowania badan w tym kierunku.
This article presents the results of research from indicators which determine the quantity of demand for water in the biggest cities in Kujawsko-Pomorskie voivodship. Accepting the period of research (1995-2004) these results led to the determination of water wastages from groups populating the above mentioned county. Compared to actual results from indicators of the consumption of water, and using values from actual standards, which are not a reflection on the present conditions, these results give researchers the grounds to continue research in this field of study.

ZAGADNIENIA PRZEPLYWU PLYNÓW
Wojciech Stefanski
Pomiary przeplywu plynów za pomoca przeplywomierzy zwezkowych z uwzglednieniem wymagan normy
PN-93/M-53950/01
Fluid flow measurements with the usage of constriction flowmeters in accordance with Standard PN-93/M-53950/01
W artykule opisano róznice w definicjach i wymaganiach dotyczacych przeplywomierzy zwezkowych w stosunku do dotychczas obowiazujacej normy PN-65/M-53950. Podano zakresy stosowania przeplywomierzy zwezkowych w postaci: kryzy ostrokrawedziowej ISA z pomiarem przytarczowym, kryzy segmentowej i klasycznej zwezki Venturiego. Zalaczono przyklady obliczeniowe dla wody i gazu.
The differences in definitions and requirements concerning constriction flowmeters with reference to the standard PN-65/M-53950 valid till now were described in the article. The application ranges for constriction flowmeters were presented: sharp-edged orifice ISA with shield measurement, segment orifice and classic Venturi tube. The analytical examples for water and gas were attached.

RUBRYKI
Listy do Redakcji INSTAL-u
Dyskusja nt. wspólczynnika lambda izolacji technicznych
Tam bylismy (Konferencja OZE)
Tam bylismy (Konferencja ,,Infrastruktura podziemna miast'')
We were there
Wykaz certyfikatów wydanych przez Zaklad Certyfikacji i Normalizacji COBRTI INSTAL od 1.08 do 31.12.2005 r.
Wykaz aprobat technicznych udzielonych i zaktualizowanych przez COBRTI INSTAL w III kwartale 2005 r.
Przeglad prawny
Legal review
Wiadomosci
News
Wykaz targów i konferencji branzowych w 2006 roku
Przeglad dokumentacyjny czasopism
Documentation magazines review

Oszczędzanie zużycia gazu przez zastosowanie klap spalinowych
Saving gas consumption by usage of combustion gases flaps

Kazimierz Dudziński, Andrzej Mroczkowski
Standard rozliczania kosztów ciepła podstawą dobrego regulaminu
The standard heating cost calculation as the basis of good regulations
Obowiązująca od 3 maja 2005 roku znowelizowana ustawa Prawo energetyczne w zakresie dotyczącym
rozliczania kosztów ciepła w budynku wielolokalowym zdaniem autorów nie reguluje wielu istotnych problemów, które zarządcy budynków muszą rozwiązywać we własnym zakresie.
Proponowany ,,Standard rozliczania kosztów ciepła...'' ma ułatwić ich rozwiązywanie z uwzględnieniem warunków dotyczących rodzaju źródła ciepła, wyposażenia budynków w instalacje i urządzenia a także inne warunki miejscowe. Artykuł odnosi się przede wszystkim do tych sytuacji gdy jest lub może być stosowany podzielnikowy system rozliczania kosztów ogrzewania, stymulujący racjonalne zachowania lokatora. Przyjęcie rozwiązań zaproponowanych w ,,Standardzie...''ułatwi opracowanie wymaganych przez ustawę regulaminów rozliczania kosztów a jego stosowanie przez firmy rozliczeniowe zapewni poprawne rozliczanie tych kosztów.
Amended the Energy Law, valid from 3rd May 2005, concerning heating cost calculations for multifamily buildings, according to the authors does not concern many of important issues, which building administrations have to solve by themselves. Proposed ''Standard heating cost calculation'' is supposed to facilitate the procedure taking into consideration the conditions concerning the type of heat source, systems and devices applied in building and the other local conditions. The article relates to the situations, in which is or may be applied the heating cost calculation divider stimulating the rational tenant behaviour. Accepting the solutions proposed in ''Standard'' will facilitate the elaboration of cost calculations regulations, required by the law, and its application by the cost calculating companies will provide the correct cost calculations.

Małgorzata Danikiewicz
Obowiązek legalizacji ciepłomierzy do wody
The obligation of legalization water heat-meters

Marek Tichy
Decyzje zatwierdzenia typu dla przyrządów pomiarowych objętych dyrektywą 2004/22/WE (MID) będą wydawane tylko do 29 października 2006 r.
The decisions concerning the approval of measuring instruments types according to directive 2004/22/WE (MID) will be issued only till 29th October 2006

Witold Klimek
Modernizacja stacji uzdatniania wody dla celów uzupełniania obiegu ciepłowniczego miasta Gliwice
Modernization of water purification plant for replenishing the heat district cycle for the town of Gliwice

Egeplast wiodąca rola w jakości oraz innowacjach technologicznych
The leading role of quality and technological innovation

Waldemar Kamrat
Wpływ rozwiązań technicznych i technologicznych na efektywność w ciepłownictwie
Modern technologies and technical solutions due to district heating effectiveness
Przedstawiono wybrane zagadnienia z zakresu efektywnego zarządzania infrastrukturą energetyczną w aspekcie racjonalizacji kosztów eksploatacji, modernizacji i remontów sieci ciepłowniczych. Scharakteryzowano możliwości zastosowania tworzyw termoplastycznych, wykorzystywanych przy budowie podziemnych wodnych sieci ciepłowniczych na podstawie nowoczesnych rozwiązań systemów połączeń rur preizolowanych, które obecnie wchodzą na rynek techniki ciepłowniczej.
Selected problems of technologies and technical solutions in district heating implementation are described. The most important application of heat-shrink tubing in district heating are presented. The problems regarding to energy conservation management in construction, modernization and maintenance of pre-insulated pipelines are characterized.

Artur Łebek
Wyznaczanie procentowego udziału objętości komórek zamkniętych za pomocą piknometru gazowego
The determination of percentage volume fraction of closed cells with the usage of gaseous pycnometer

Edward Przydróżny, Kamil Jędrusik
Całoroczne zapotrzebowanie ciepła do uzdatniania i energii elektrycznej do transportu powietrza w centralnych urządzeniach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych sal konsumpcyjnych
Annual power requirement for transport and treatment of air in ventilation and air-conditioning AHU for consumption rooms
W artykule przedstawiono analizę całorocznego zapotrzebowania energii do uzdatniania i transportu powietrza w centralnych urządzeniach wentylacyjnych i klimatyzacyjnych stosowanych do kształtowania mikroklimatu sal konsumpcyjnych. Urządzenia te omówione zostały wcześniej [7, 8] przez autorów. Na podstawie przykładowej sali konsumpcyjnej przeprowadzono obliczenia zysków ciepła oraz wyznaczono ich zmiany podczas użytkowania sali w miesiącach letnich i zimowych.
The analysis for annual power requirement for transport and treatment of air in ventilation and air-conditioning AHU applied for creating the microclimate in consumption rooms was presented in the article. These devices were discussed previously [7, 8] by the authors. Based on the example consumption room, the calculations of heat gains were determined, as well as their changes during room usage in summer and winter months.

Katarzyna Gładyszewska-Fiedoruk, Andrzej Gajewski
Pomiary skuteczności wentylacji w pomieszczeniach strzelnicy
Ventilation system efficiency measurements in shootingrange
W artykule przedstawiono trudności w dotarciu do zasad projektowania wentylacji w pomieszczeniach specjalistycznych. Omówiono zagadnienie kolizji przy wykonywaniu prac wykończeniowych i instalacyjnych i wynikające z tego skutki. Przedstawione zostały wyniki badań skuteczności wentylacji strzelnicy z podaniem zasad rozdziału powietrza w tego typu obiekcie. Na zakończenie zostały sformułowane wnioski dla badanego obiektu oraz wnioski ogólne.
The difficulties concerning acquiring the rules of designing ventilation systems in special rooms were presented in the article. The collision during performing the finishing works and installation works as well as consequences resulting from it was presented. The results of research for ventilation system efficiency measurements for shooting-range were given with presentation of rules for air distribution in this type of object. At the end of paper the conclusions for studied object were presented as well as general conclusions.

Karol Marzejon
Systemy rur wodociągowych Pipelife trwałość i bezpieczeństwo
Pipelife water pressure systems enduring and safety

Zbigniew Siwoń, Wojciech Cieżak, Jan Cieżak
Analiza i prognozowanie szeregów czasowych krótkotrwałego poboru wody
Analysis and forecasting of water demand time series
Omówiono wyniki modelowania i prognozowania szeregów czasowych poboru wody z miejskich sieci wodociągowych dla potrzeb optymalnego sterowania procesami zaopatrzenia w wodę. Zaprezentowano wyniki praktycznej weryfikacji modeli klasy ARIMA oraz sztucznych sieci neuronowych na przykładzie wydzielonego rejonu sieci wodociągowej we Wrocławiu. Obie metody prognozowania spełniają wygodną dla potrzeb praktycznych zasadę łatwej dostępności danych wyjściowych do prognozowania. Nie ujmują one żadnych zmiennych zewnętrznych, a bazują wyłącznie na chronologicznie uszeregowanych ciągach obserwacji poboru wody z bezpośredniej przeszłości. Zaletą modeli klasy ARIMA przy ich oszczędnej parametryzacji jest to, że proces prognozowania poboru wody może być zainicjowany przy stosunkowo małej liczbie wyrazów szeregu czasowego. Strukturę modelu ARIMA (1,0,0) (1,1,0)s można uznać za uniwersalną, nadającą się do prognozowania poborów wody w miejskich systemach wodociągowych. Przyjęcie tej tezy w znacznym stopniu może uprościć automatyzację prognozowania, bo eliminujemy z procesu analizy szeregu czasowego etap poszukiwania struktury modelu. Należy przy tym zaznaczyć, że przekształcenie szeregu surowego w szereg Fouriera poprawia wyniki prognoz, a odpowiednimi modelami dotyczącymi prognoz poboru wody są sezonowe modele multiplikatywne. Alternatywą dla modeli ARIMA mogą być ewentualnie: sztuczne sieci neuronowe, których efektywność w prognozowaniu szeregów czasowych poborów wody okazała się porównywalna z efektywnością modeli klasy ARIMA.
The paper outlines results of modeling and forecasting of water demand time series for the optimal control of the water supply processes in municipal water supply systems. Results of ARIMA and artificial neural network models verification have been presented for a separate water supply subsystem in Wrocław. Both the methods meet the requirement of an easy availability of the input data for the needs of forecasting. They do not include any external variables and are based solely on the preceding chronological water demand time series. Characterized by a reasonable parameterization, the ARIMA class models offer the potentiality for initiating the forecasting of water demand with a comparatively small number of points in the time series. The structure of the ARIMA (1,0,0) (1,1,0)s model can be considered universal and suitable for forecasting the water demand in municipal water-supply systems. Accepting this thesis, as well as taking into account the fact that it is consistent with the results of our previous researches, we can notably simplify the automation of forecasting, because in this way the stage of search for the model structure is eliminated from the analysis of the time series. It is worth noting that the transformation of a raw time series into a Fourier series upgrades the quality of the forecasts and that seasonal multiplicative models are suitable for forecasting the water demand. The results showed that the efficiency of the neural networks in the time series water demand forecasting is comparable with the ARIMA models effects. So, the neural networks can be use as the alternative to the ARIMA models.

Piotr Strzałkowski
Bezdotykowe baterie umywalkowe Oras Electra
Oras Electra touchless faucets from Oras

Krzysztof Wierzbicki
Wybrane problemy kanalizacji na obszarach wiejskich
Selected issues concerning sewage system of rural area
W publikacji przedstawiono założenia do krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych oraz potrzeby tego oczyszczania dla obszarów wiejskich. Na tym tle opisano rodzaje pompowni kanalizacyjnych i problemy wynikające z transportu rurowego ścieków. Transport ten jest realizowany przy zastosowaniu pomp wirowych lub wyporowych, których charakterystyki powinny z charakterystykami rurociągu wyznaczać punkt roboczy pompy. Punkt ten powinien znajdować się w zakresie najwyższych sprawności danej pompy. Przedłożone rozważania dały asumpt do przedłożenia koncepcji budowy kanalizacji ciśnieniowej z pompami wyporowymi pracującymi sekwencyjnie, co zapewnia dwa dalsze warunki, tj. prędkość przepływu ścieków nie mniej niż 0,7 m/s oraz maksymalne skrócenie czasu postoju ścieków w rurociągu. W rezultacie zbudowanie systemu kanalizacji ciśnieniowej wg przedłożonej koncepcji przyczyni się niewątpliwie do obniżenia kosztów inwestycyjnych tego typu sieci. Niezależnie od ww. koncepcji wskazano na konieczność każdorazowego analizowania sytuacji i doboru właściwego systemu do danych warunków terenowych, co autor opisał w publikacjach podanych w spisie literatury.
The paper presents assumptions for National Programme of Municipal Waste Water Treatment (NPMWWT) and describes the need concerning waste water treatment at rural areas. On this basis a description of sewage pumping stations and problems concerning sewage transportation in pipe systems was presented. The transport is realized by means of rotational and positive-displacement pumps. Pumps characteristics' in connection with piping system characteristic should determine pump-working point. This point should be located in highest pump efficiency range. Above dissertations gave a possibility to consider building the pressure sewage transportation system with pumps working at sequence manner. Such a system can guarantee two very important factors (sewage transportation velocity no less than 0,7 m/s and the shortest lag time of sewage in the pipe system). The construction of pressure sewage system according to the presented conception undoubtedly will reduce the investment costs of these types of networks. Apart from above mentioned conception, the necessity of analysis the situation and selection of proper system for certain terrain conditions (described by author in publications mentioned in literature list) in every case was indicated.

Włodzimierz Piekarz
PRESSKAN prostota i niezawodność
PRESSKAN simplicity and reliability

Wojciech Stefański
Obliczenia hydrauliczne bezciśnieniowych przewodów kanalizacyjnych o przekrojach kołowych
The hydraulic calculations concerning non-pressure sewage pipelines with circular cross-sections
W artykule opisano metodykę obliczeń hydraulicznych bezciśnieniowych przewodów kanalizacyjnych o przekroju kołowym. Opracowano współczynniki charakterystyk przy całkowitym napełnieniu K_o i W_o dla różnych szorstkości ,,n'' i różnych średnic D. Współczynniki ,,c'' do wzoru Chézy obliczono wg Manninga jak również Pawłowskiego. Pozwala to na dużą elastyczność przy doborze parametrów przewodu. Załączone krzywe sprawności L i ß ?= f (h/D) i przykłady obliczeniowe stanowią istotną pomoc przy projektowaniu przewodów kanalizacyjnych o przekrojach kołowych.
The method for hydraulic calculations concerning nonpressure sewage pipelines with circular cross-sections was described in the article. The characteristics coefficients for total filling K_o and W_o for different roughness ''n'' and diameters D were prepared. The ''c'' coefficient for Chézy formula was calculated according to Manning as well as Pawłowski descriptions. It allows for flexibility concerning the pipelines' parameters selection. The attached efficiency curves L and ß = f (h/D) and calculation examples are a great help for designing the sewage pipelines with circular cross-sections.

RUBRYKI
Rozmowy INSTAL-u
INSTAL conversations
Rozmowa z Prezesem SEEN Technologie
Listy do Redakcji INSTAL-u
Dyskusja nt. stosowania kotłów dwufunkcyjnych w budownictwie wielorodzinnym
Wiadomości
News
Przegląd prawny
Legal review
Pytania, odpowiedzi, dyskusja
Questions, answers, discussion
Przegląd dokumentacyjny czasopism
Documentation magazines review

Kazimierz Żarski
Wpływ przewodności cieplnej izolacji na straty ciepła w preizolowanej sieci ciepłowniczej

Influence of thermal conductivity of insulation on heat loss in preinsulated district heating network

Zagadnienie skuteczności izolacji przewodów sieci ciepłowniczej jest ważne - pojawia się przy wyborze dostawcy lub wykonawcy preizolowanej sieci ciepłowniczej. Celem artykułu jest przedstawienie wpływu współczynnika przewodzenia ciepła pianki izolacyjnej na wielkość strat ciepła w sieci ciepłowniczej. Wyznaczono zależność wzrostu strat ciepła w funkcji wzrostu współczynnika przewodzenia ciepła izolacji cieplnej w przykładowej sieci ciepłowniczej, w typowych warunkach w Polsce. Obliczenia, wykonane zgodnie z normą EN-ISO 12241, wskazują na liniową korelację obydwu parametrów. W przykładzie wzrost współczynnika przewodzenia ciepła izolacji o 10 % powoduje wzrost rocznych strat ciepła o ok. 8,1 %, co wydaje się wartością istotną. Z drugiej strony, zwiększenie współczynnika przewodzenia ciepła izolacji o 14 % powoduje wzrost strat ciepła w systemie ciepłowniczym o ok. 1 % w odniesieniu do ciepła dostarczonego do odbiorców, co w aspekcie ekonomicznym stanowi wartość niezbyt wielką. Prezentowany model pozwala na ocenę atrakcyjności ekonomicznej budowy sieci ciepłowniczej przy różnej grubości i przy różnej wartości współczynnika przewodzenia ciepła izolacji cieplnej.

Problem of the effectiveness of thermal insulation of district heating pipelines is important - it appears as a factor in case of choice of supplier or contractor of preinsulated district heating network. An aim of the article is presentation of influence of thermal conductivity on total heat loss in a year. Dependence an increase of thermal conductivity of insulation layer on the heat loss in district heating system, at typical conditions in Poland have been calculated. Calculation, according to EN-ISO 12241, point at linear co-relation between both parameters. In an example increase of thermal conductivity of insulation layer at 10 % causes at 8.1 % increase of heat loss. It seems a large value. From the another point of view of 14 % increase of thermal conductivity, increases at 1% heat loss in relation to heat delivered to customers. It is not a large value. Model presented in the article gives a simple tool for estimation of economic aspects of choice of thickness and properties of thermal insulation in district heating network.

Economical aspects of preinsulated pipelines SYNCOPEXR

Water-hammer analysis in the main conduit

Zjawisko przepływów nieustalonych cieczy w zamkniętym przewodzie, a w tym - uderzenia hydraulicznego opisuje się za pomocą układu dwóch równań różniczkowych cząstkowych typu hiperbolicznego pierwszego rzędu, tj. równania zachowania pędu i równania zachowania masy. W celu rozwiązania tych równań zastosowano metodę charakterystyk, w której układ równań różniczkowych cząstkowych został przekształcony do układu równań różniczkowych zwyczajnych. W obliczeniach numerycznych zastosowano proces iteracyjny zwany metodą predyktor-korektor. W metodzie tej wielkości niewiadome, tj. wysokości ciśnienia H (x, t) i wielkości przepływów Q (x, t) względnie prędkości cieczy v (x, t) w przewodzie oblicza się na podstawie średniej oporności elementarnego odcinka przewodu w kroku czasowym poprzednim i następnym. W pracy przedstawiono przykład obliczeniowy, dotyczący przewodu magistralnego sieci ciepłowniczej, składającego się z trzech odcinków o różnej długości i różnych średnicach. Przewód ten jest zasilany z akumulatora ciepła o stałej wysokości zwierciadła wody. Zjawisko uderzenia hydraulicznego zostało wywołane za pomocą zaworu kulowego zamontowanego na końcu przewodu. Wyniki obliczeń numerycznych wysokości ciśnienia w trakcie zjawiska uderzenia hydraulicznego przedstawiono w formie graficznej.
Unsteady flow of fluid in a closed pipeline is described by means of the set of partial differential equations of hyperbolic type of the first order, i.e. by the momentum equation and the continuity equation. In order to solve theabove set of equations, the method of characteristics is used. For this purpose partial differential equations are transformed into a pair of ordinary differential equations. The iteration procedure called predictorcorrector method has applied to the numerical computations. In this method the corrected values of the unknows, i.e. the pressure heads H(x,t), and the volume discharge of the liquid Q(x,t), or velocities v(x,t) are calculated on the basis of the mean resistance of an elementary pipeline section related tothe flow or velocity value of the proceeding and the following time steps. In the paper an example with the main district heating pipe consisting of 3 sections of different diameter with a heat accumulator on one end and closing valve on the other end is presented. The unsteady flow is caused by closing of valve on the end of pipeline. Appropriate results of calculations are presented in graphic form.

Star Pipe preinsulated pipes with MicroPUR foam

STARPIPE new generation of aerial pipelines' insulation

AlfaNova - Fusion plate heat exchangers made of 100% stainless steel

Michał Kulicki
Analizatory spalin. Wymagania dotyczące przenośnych przyrządów do pomiaru parametrów spalania małych i średnich urządzeń grzewczych - europejska standaryzacja zgodnie z PN-EN 50379
Combustion gas analysers. Specification for portable electrical apparatus designed to measure combustion flue gas parameters of heating appliances - European standards according to PN-EN 50379

Wood burning boiler-fireplaces and boiler-stoves to supply central heating system and produce hot water

Ryszard Buczek
Zawór regulacyjny z przepływem niezależnym od ciśnienia R2...P ustanawia nowe standardy

The pressure-independent control valve R2...P sets new standards

Grażyna Kasprzak
BOŚ S.A. - Bank podwójnie przyjazny
BOŚ S.A. - double friendly Bank

Marcin Curyłło
Zintegrowany System Informatyczny Wspomagający Zarządzanie Przedsiębiorstwem - rozwiązania UNISOFT dla branży ciepłowniczej i wodociągowej
Integrated Computing System Supporting Company Management - UNISOFT solutions for heating and watersupplying companies

Bogdan Przybyła, Arkadiusz Szot
Możliwości prowadzenia prognozowanej strategii eksploatacji sieci kanalizacyjnych w świetle wyników przeprowadzonej ankiety

Feasibility of proactive strategy of sewer network management in the light of opinion poll results

Wprowadzanie w przedsiębiorstwach zarządzających sieciami kanalizacyjnymi interaktywnych baz danych powiązanych z cyfrowymi planami sieci, wraz ze wzrastającą ilością zawartych w nich informacji o zasobach i stanie technicznym sieci stanowi szansę na prowadzenie głębszych analiz nt. ich funkcjonowania i możliwego zachowania w przyszłości. Stopniowo możliwe staje się przejście od standardowej strategii rehabilitacji przewodów z inspekcją do prognozowanej strategii odnowy, wykorzystującej m. in. wyniki badań statystycznych i modele procesów starzenia się sieci. Chcąc rozpoznać możliwości wprowadzenia tej strategii w warunkach krajowych, opracowano ankietę adresowaną do największych i potencjalnie najnowocześniejszych przedsiębiorstw zarządzających kanalizacją. Wyniki i wnioski wypływające z ankiety zaprezentowano w artykule.
Along with growing number of resource data, introducing in companies managing sewer networks interactive databases linked to digital maps seems to be a chance for thorough analyses of i.e. current state and future technical conditions. Gradually, it gets possible to shift from standard strategy of pipeline rehabilitation to proactive strategy of renewal involving statistical examination results and network ageing models. In order to reconnoitre possibility of introducing such strategy in Poland an opinion poll addressed to the largest and potentially most modern sewer network management companies has been worked out. Results and conclusions drawn out from the opinion poll were presented in the article.

Paweł Licznar
Nowoczesne projektowanie kanalizacji sanitarnej na bazie numerycznego modelu terenu w programie InRoads Storm&Sanitary
Modern design of sanitary sewerage on the base of the digital terrain model at the InRoads Storm&Sanitary software
Projektowanie systemów kanalizacyjnych stanowi skomplikowane i czasochłonne zadanie inżynierskie. Praktyczne ułatwienie wielu operacji projektowych może być osiągnięte przez wprowadzenie zaawansowanych technik komputerowych. Obecnie projektowanie systemów kanalizacyjnych może być wspomagane przez całą grupę programów komputerowych, takich jak: programy rysunkowe CAD (ang. Computer Aided Design), kalkulatory hydrauliczne, oprogramowanie GIS (Geographical Information Systems), itp. Opracowane są także kompletne rozwiązania programowe służące wspomaganiu projektantów kanalizacji od samego początku projektowania, aż do przygotowania końcowej dokumentacji. Artykuł przedstawia jeden z takich programów: InRoads Storm&Sanitary dystrybuowany przez firmę Bentley Systems Inc. z USA. Charakterystyczną cechą tego oprogramowania jest zastosowanie NMT (Numerycznego Modelu Terenu) jako bazy projektowania kanalizacji. W wyniku tego projektowanie nie jest prowadzone w sposób konwencjonalny na dwuwymiarowej płaszczyźnie mapy ale w trójwymiarowej przestrzeni. Jako wstęp artykułu zaprezentowane są podstawowe informacje dotyczące modeli NMT, ich konstruowania i klasyfikacji. Następnie zademonstrowane jest praktyczne zastosowanie programu InRoads Storm&Sanitary na przykładzie studium kanalizacji grawitacyjnej dla małej wsi regionu Dolnego Śląska. W ramach tego przedstawione są: proces konstruowania NMT terenu osiedla, trasowanie elementów kanalizacji, takich jak: studzienki, przewody, obliczenia hydrauliczne, automatyczne generowanie profili sieci.
Sewerage systems design represents a complicated and time consuming engineering task. Practical simplification of a number of design operations can be achieved by the introduction of advanced computer techniques. Actually sewerage systems design can be aided by the whole group of computer programs such as: CAD (Computer Aided Design) drawing programs, hydraulic calculators, GIS (Geographical Information Systems) software, etc. Developed are also complete software solutions for sewerage designers supporting from the early beginning of design up to the final project documentation preparation. Article presents one of such programs: InRoads Storm&Sanitary distributed by Bentley Systems Inc. company from USA. A distinctive characteristic of this software is implementation of DTM (Digital Terrain Model) as a base of sewerage design. As a result of this design is conducted not in conventional manner on two dimensional (2D) plane of the map but in three dimensional (3D) space. As an introduction to the article basic information concerning DTM models, their construction and classification is presented. Afterwards InRoads Storm&Sanitary software practical use is demonstrated on the example of gravity sewerage study for a small village of the Lower Silesia region. At the frame of it: the process of DTM construction of village terrain, sewerage elements like manholes, pipes laying, hydraulic calculations, automatic drainage profiles generation are reported.

Wymagania techniczne COBRTI INSTAL. Zeszyt 10. Wytyczne projektowania i stosowania instalacji z rur miedzianych. Errata

RUBRYKI

INSTAL conversations

Rozmowa z Dyrektorem ds. Budownictwa w PKN - Januszem Opiłką
Rozmowa z Zastępcą Dyrektora PCA Magdaleną Nowak

LISTY DO REDAKCJI INSTAL-u
Dyskusja nt. stosowania kotłów w budownictwie wielorodzinnym - cd.

Tam byliśmy
We were there

Drinking water disinfection by-products

W niniejszej pracy omówiono problem ubocznych produktów dezynfekcji wody. Źródłem większości organicznych produktów ubocznych jest naturalna materia organiczna. Nieorganiczne produkty uboczne dezynfekcji ograniczają się w zasadzie do bromianów, chloranów i chlorynów. Najbardziej znane są uboczne produkty chlorowania wody a szczególnie związki lotne i o umiarkowanej polarności. Praca podkreśla jednak wagę właściwej dezynfekcji wody i jej mikrobiologicznego bezpieczeństwa. W artykule wskazano na fakt naszej niepełnej wiedzy o produktach ubocznych zarówno chlorowania, ozonowania jak i stosowania dwutlenku chloru w technologii uzdatniania wody. Podkreślono także wpływ wiedzy dotyczącej generowania ubocznych produktów dezynfekcji na zmiany, jakie dokonały się w technologiach uzdatniania wody w ciągu ostatnich 30 lat.
The paper reviews the problem of drinking water disinfection by-products. The natural organic matter is the main source of the organic by-products. Inorganic disinfection by-products are limited to bromates, chlorites and chlorates. Chlorinated compounds, particularly volatile and relatively nonpolar compounds belong to the most known by-products. The paper however emphasizes the importance of the proper disinfection of drinking water as well as its microbiological safety of water. The paper points out our still insufficient knowledge on the disinfection by-products in relation to all: chlorination, ozonation as well as application of ClO2. The review indicates also how the knowledge on the formation of disinfection by-products has influenced water treatment technologies for last 30 years.

Wojciech Suchański
CARUSOLR - alternatywne rozwiązanie utleniania wstępnego wód powierzchniowych
CARUSOLR - alternative solution for surface water preoxidation

Ewa Łasińska, Jan Marjanowski
Wybrane problemy usuwania z wód podziemnych żelaza i manganu
Chosen problems of removing from underground waters connections of iron and the manganese

Dorota Święcicka, Sławomir Garboś
Aspekty metodyczne i legislacyjne związane z prowadzeniem monitoringu zawartości bromianów (V) w wodzie przeznaczonej do spożycia metodą chromatografii jonowej z detekcją konduktometryczną
Methodological and legislation aspects concerning monitoring of bromate(V) content in water intended for human consumption byion chromatography with conductometric detection
Technika wysokosprawnej chromatografii jonowej jest obecnie jedną z najważniejszych metod oznaczania nieorganicznych anionów - fluorków, chlorków, azotanów (V), azotanów (III), siarczanów, fosforanów oraz kationów - sodu, potasu, wapnia i magnezu w próbkach wodnych. Do podstawowych zalet chromatografii jonowej należą: możliwość równoczesnego oznaczania nawet kilkunastu nieorganicznych lub organicznych jonów w próbce, wykrywalność na poziomie ?g/l lub niższym, niewielka ilość próbki potrzebna do analizy, możliwość stosowania różnych trybów detekcji, relatywnie prosty sposób przygotowania próbki oraz wysoka selektywność oznaczenia w próbkach o złożonej matrycy. Silnie rakotwórcze bromiany (V) nie występują naturalnie w wodzie, natomiast ich obecność w wodzie przeznaczonej do spożycia wynika głównie ze stosowania procesu ozonowania w etapie wstępnego utleniania i/lub w końcowej fazie dezynfekcji uzdatnianej wody zawierającej bromki. Zawartość bromków w wodzie przeznaczonej do spożycia przez ludzi nie jest normowana, ale wykrycie dużych stężeń tego anionu pozwala na wstępne potwierdzenie możliwości występowania bromianów (V) w wodzie, która jest poddawana procesowi ozonowania. W pracy przedstawiono charakterystykę analityczną metody oznaczania bromianów (V) w wodzie przeznaczonej do spożycia metodą chromatografii jonowej z detekcją konduktometryczną oraz przykładowe wyniki określające poziomy stężeń bromianów (V) i bromków w próbkach wody wodociągowej. Efekt redukcji zawartości bromianów (V) może być osiągnięty na przykład w wyniku stosowania złoża z granulowanego węgla aktywnego. Przeprowadzono badania w celu sprawdzenia możliwości usuwania bromianów (V) i bromków z wody przeznaczonej do spożycia za pomocą wkładów filtrujących zawierających węgiel aktywny.
Actually High Performance Ion Chromatography (IC) is one of the main method used for determination of inorganic anions - fluoride, chloride, nitrate, nitrite, sulfate, phosphate and cations - sodium, potassium, calcium and magnesium in water samples. The main advantages of ion chromatography are: the possibility of simultaneous determination of several inorganic and organic anions in the sample, detectability at the mg/l level or lower, low volume of water sample required for the analysis, the possibility of application of various detection modes, relatively simple way of sample preparation and high selectivity of determination in the presence of complex matrix. There is no occurrence of cancerogenic bromate(V) in natural water, however their existence in water intended for human consumption results from application of ozonation process during preliminary oxidation step and/or at final stage of disinfection of treated water containing bromides. The maximum admissible content of bromide in water intended for human consumption is not set, however detection of high concentrations of this anion can led to preliminary confirmation of the possibility of occurrence of bromate(V) in water subjected ozonation process. In this work the analytical characteristics of method for determination of bromate(V) in drinking water by ion chromatography with conductometric detection, as well as the preliminary results of determination of bromate(V) and bromide in tap water samples are presented. Reduction of bromate(V) content could be reached in result of application of granulated activated carbon. Investigations concerning the possibility of removal bromate(V) and bromide from water intended for human consumption with the use of cartridges of different filters containing activated carbon were performed.

Andrzej Rutkiewicz
Trwałość armatury mosiężnej w instalacjach wodociągowych - ryzyko odcynkowania
The durability of brazen fittings applied in water supply systems - dezincification
Badania uszkodzonych łączników i zaworów mosiężnych - po kilkuletniej eksploatacji w wodzie wodociągowej - wykonane w COBRTI INSTAL wykazały, że przyczyną ich awarii była korozja selektywna mosiądzu - odcynkowanie. W artykule opisano zależność pomiędzy składem chemicznym mosiądzu, jego strukturą wewnętrzną i korozyjnością wody a odpornością na odcynkowanie. Przedstawiono również kryteria oceny odporności na ten rodzaj korozji po próbie wg PN-EN ISO 6509.
The research concerning damaged connectors and brazen valves after few years operating in tap water performed by COBRTI "INSTAL" showed that the cause of their failure was brass selective corrosion - dezincification. The dependences between brass chemical constitution, its inner structure, water corrosivity and resistance to dezincification were described in the article. The resistance evaluation criteria concerning that kind of corrosion after the test performed according to standard PN-EN ISO 6509 were also presented.

Przemysław Wilczyński, Tomasz Tuptało
Napędy elektryczne AUMA w gospodarce wodno-ściekowej i zasady prawidłowej ich eksploatacji
AUMA actuators in water sector. Rules of their proper using

Marcin Curyłło
Nowoczesny system informatyczny dla branży wodociągowej
Modern computing system for water-supplying companies

Jacek Adamski
Nowa seria pomp pionowych EVM produkcji EBARA
New EVM vertical pump series by EBARA

Wskaźniki pola magnetycznego - MFI, zabezpieczenie przed magnesami neodymowymi
Magnetic field indicator - MFI, protection from a neodymium magnet

Piotr Krzysztof Tuz
Dlaczego monitorowanie podłączeń wodociągowych
Why to use the water flow rate monitoring in the water supply systems
Ogólne sformułowania normy PN-ISO 4064 w stosunku do doboru wodomierza są podstawą do stosowania monitoringu. Dają także możliwość do zastosowania innych uzasadnionych formuł obliczeniowych, a więc np. metody statystycznej opartej na wiedzy dostarczonej z monitorowania obiektów rzeczywistych różnej wielkości. W artykule zaprezentowano różne aspekty stosowania monitoringu podłączeń wodociągowych w tym aspekt ekonomiczny w oparciu o dane z RPWiK Tychy.
General standards of PN-ISO 4064 concerning a choice of a water meter are basis to apply water flow rate monitoring. Thanks to them it is possible to apply other analytical methods, e. g.: statistics method, based on results from water flow monitoring from different buildings

Andrzej Frydryszak
Osiągane długości rurociągów wprowadzanych w grunt metodą HDD po wyeliminowaniu etapowego powiększania średnicy otworu kierunkowego
The influence of neglecting of the Hole Enlarging Stage on pipeline's length in the Horizontal Directional Drilling
W artykule przedstawiono wpływ pominięcia etapów poszerzania otworu kierunkowego na długość przewiertu możliwą jednorazowo do wykonania. Określono zależność długości przewiertu od naprężeń dopuszczalnych w rurociągu, jego średnicy i rodzaju gruntu, w którym przewiert był wykonany.
The study is intended to analyze influence of skip the Hole Enlarging Stage on pipeline's length which is possible once exercible. The paper also presents the relationship between kind of soil, allowed stress and diameter of pipe against its lenght.

Maria Bogacz-Rygas
Inteligentna kanalizacja - zbiorniki retencyjno-rozsączające Azura firmy Wavin
Inteligent sewer solution - Azura Retention and Infiltration Units produced by Wavin

Tłocznie AWALIFT firmy STRATE z systemem pośredniej separacji części stałych w ściekach wiodącym rozwiązaniem dla potrzeb gospodarki komunalnej w XXI wieku
The AWALIFT sewage pumping station with solid parts separation system in sewage, used by Strate company, is a foremost solution for municipal management in the 21st century

Grażyna Kasprzak
BOŚ S.A. - 15 lat na rzecz poprawy środowiska w Polsce
BOŚ S.A. - 15 years of efforts for environment protection in Poland

Henryk Karcz, Tomasz Butmankiewicz, Krzysztof Folga
Zintegrowany sposób termicznego unieszkodliwiania osadów ściekowych
Integrated method of thermal rendering harmless sewage sludge
Istniejące oczyszczalnie ścieków budowane obecnie i planowane w przyszłości są i będą znaczącymi producentami od padów o dużej uciążliwości ekologicznej, sanitarnej i zapachowej. Dotychczas stosowane metody unieszkodliwiania osadów ściekowych, ich składowanie, kompostowanie, czy wykorzystanie w rolnictwie budzą coraz większe zastrzeżenia. Składowanie osadów na lagunach jest również odwleczeniem problemu "na potem".
Osady ściekowe z oczyszczalni ścieków mają stosunkowo małą kaloryczność i nie mogą być spalane samoistnie w urządzeniach kotłowych lub różnego rodzaju spalarniach. Termiczny proces ich unieszkodliwiania musi przebiegać za pomocą wysokokalorycznego paliwa "szlachetnego", jakim są paliwa ciekłe, gazowe lub węglowe. Najkorzystniej jest termicznie przekształcać osady pościekowe w komorach kotłów pyłowych dużej mocy, gdzie panują wysokie wartości temperatury spalania a ilość odprowadzonych stałych produktów w postaci żużla i popiołu jest tak wysoka, że stałe produkty spalenia osadu pościekowego stanowią niewielki udział, są równomiernie rozłożone i z tego powodu nie stanowią specjalnego zagrożenia ekologicznego.
The existing waste - water treatment plants and built in the future are and will be meaningful producers of high ecological, sanitary and odour noxiousness wastes.
The methods applied up to now concerning rendering harmless sludge, their storage, composting or application in agriculture evoke more and more reservation. Sludge storage at the lagoons is also putting-off the problem. The sludge from waste - water treatment plants have relatively low calorific value and they may not be intrinsic burned in boilers devices or different types of combustion plants. The rendering harmless thermal process must be realised with the usage of fuel with a high calorific content, which are the liquid, gaseous or carbon fuel. The most advantageous procedure is to thermally convert the sludge in high power pulverized-fuel boiler's chamber, where there is high combustion temperature and the quantity of removed constant products as slag and ash is so high that constant products from sludge combustion are small part, are evenly distributed and because of that are not a big ecological threat.

Dariusz Koc
Perspektywy uwzględniania efektywności energetycznej w realizacji procedur zamówień publicznych
The perspectives for taking into consideration the power engineering efficiency in realization of public orders procedures

Aleksander Panek, Zbigniew Sitko
Uwagi do projektów aktów prawnych wdrażających Dyrektywę 2002/91/WE - stanowisko Zrzeszenia Audytorów Energetycznych
Comments on regulation projects implementing Directive 2002/91/EC statement of Association of Energy Auditors

Olgierd Romanowski
Rozliczanie kosztów ciepła zużywanego na ogrzewanie i przygotowanie ciepłej wody użytkowej - gdzie jesteśmy, a gdzie powinniśmy być
The cost calculation of heat consumption for heating system and hot water preparation - where we are and where we should be

Jacek Zawistowski
Krajowe kotły na paliwa stałe - retortowe kotły węglowe
Polish solid fuel fired boilers "Retort" coal fired boilers
W certyfikowanym przez Polskie Centrum Akredytacji Zespole Laboratoriów Badawczych Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu wykonano w latach 2002-2005 kilkaset badań atestacyjnych krajowych kotłów małej mocy na paliwa stałe. Uzyskane wyniki wskazują na wysoki poziom jakości zgłaszanych do badań kotłów, zarówno pod względem uzyskiwanej sprawności energetycznej, jak wskaźników emisji zanieczyszczeń.
Czołowe miejsca zajmują kotły z ciągłym, automatycznie sterowanym załadunkiem paliwa oraz regulowaną ilością powietrza wprowadzanego do komory spalania. Do tej grupy zalicza się kotły z paleniskiem retortowym, zwane potocznie "kotłami retortowymi". Stanowią one najliczniejszą grupę (44 %) wśród zgłoszonych do badań w latach 2002-2005 kotłów, które spełniły ustalone przez Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla kryteria energetyczno- emisyjne i uzyskały pozytywne świadectwo badania na "znak bezpieczeństwa ekologicznego". W artykule omówiono technikę spalania stosowaną w kotłach retortowych, z podkreśleniem różnic w stosunku do spalania w palenisku konwencjonalnym. Przedstawiono schemat kotła retortowego oraz fotografie charakterystycznych palników retortowych. Pokazano także przykłady działań rozszerzających obszar stosowania palenisk retortowych poza typowy zakres kotłów retortowych.
In the years 2002-2005 in the Group of Research Laboratories of the Institute for Chemical Processing of Coal in Zabrze, certified by the Polish Centre for Accreditation, several hundred attestation tests of Polish low power solid fuel fired boilers were carried out. The obtained results indicate a high quality level of the boilers applied for testing both in terms of achieved energetic efficiency and the pollution emission index. The leading places are occupied by the boilers with a continuous, automatically controlled fuel loading and a regulated amount of air fed to the combustion chamber. This group includes boilers with a "retort" burner, commonly referred to as "retort boilers". They constitute the most numerous group (44%) among the boilers applied for testing in the years 2002-2005 which met the energetic and emissional criteria established by the Institute for Chemical Processing of Coal and obtained a positive ecological certificate. This article discusses the technique of combustion in the "retort boilers" with emphasis placed on the differences in relation to the combustion in a conventional burner. The schema of the "retort boiler" and the pictures of the characteristic "retort" burners are presented. The examples of the actions extending the area of the "retort" burners usage beyond the typical range of the "retort boilers" are shown as well.

Leon Kurczabiński
Kwalifikowane paliwo węglowe do niskoemisyjnych kotłów nowej generacji
Qualified coal-fuels to low emission boilers

Janusz Boczarski
Aspekty ekonomiczne rurociągów preizolowanych SYNCOPEXR
Economical aspects of preinsulated pipelines SYNCOPEXR

Marian B. Nantka
Wentylacja a stan powietrza wewnętrznego
Ventilation and state of internal air in single-family houses
Jedną z najważniejszych funkcji budynków jest uzyskanie w ich wnętrzu akceptowalnego przez użytkowników stanu klimatu wewnętrznego. Silne tendencje do oszczędzania energii skutkują nie tylko stosowaniem przegród o większej izolacyjności cieplnej, ale również wykorzystaniem doskonalszych elementów budowlanych, takich jak szczelne okna. Jednocześnie w budynkach nowych oraz istniejących i poddawanych termomodernizacji stosowane są powszechnie tradycyjne rozwiązania wentylacji grawitacyjnej. Znana jest niska skuteczność eksploatacyjna tego typu rozwiązań, które nie są w stanie usunąć z pomieszczeń wewnętrznych różnego rodzaju przykrych lub nawet toksycznych zanieczyszczeń. Konsekwencją tego jest szereg niekorzystnych zmian parametrów klimatu wewnętrznego, a przede wszystkim katastrofalny stan higieniczny, przejawiający się głównie zaduchem i zawilgoceniem powietrza. W niniejszym opracowaniu zebrano wybrane wyniki pomiarów i badań analitycznych dla budynku jednorodzinnego.
The most important criteria for evaluation of building engineering is the state of indoor climate and energy consumption. Increase of the rate of energy saving resulted not only in the use of better barriers, but also building elements, such as windows, having low air leakage values. Simultaneously, in the design of new buildings and the retrofit of existing buildings, traditional structures of natural ventilation are used. In these cases, the ventilation is an important tool for a desiderable realization of all environmental and energy requirements. The paper presents selected results ofresearch work for single-family houses.

Rozmowy INSTAL-u

INSTAL conversations

Rozmowa z Dyrektorem Departamentu Higieny Środowiska Głównego Inspektoratu Sanitarnego Izabelą Fenger

Tam byliśmy

We were there

XVI Konferencja Naukowo-Techniczna "Nowe technologie w sieciach i instalacjach wodociągowych i kanalizacyjnych"
Forum Termomodernizacja 2006

Forum Wentylacja

Wiadomości

Przegląd dokumentacyjny czasopism

Documentation magazines review

ŹRÓDŁA CIEPŁA

Analiza pola akustycznego kotłowni jako narzędzie oceny poprawy warunków środowiska pracy

Analysis of a sound field boiler house as a tool for the evaluation of improvements of working conditions

W artykule przedstawiono sposób postępowania przy ocenie zagrożenia akustycznego w środowisku pracy. Metoda została omówiona na przykładzie kotłowni zakładu energetycznego, dla której został opracowany program ochrony przed hałasem wraz z oceną przewidywanego efektu akustycznego dla przyjętego harmonogramu prac wyciszających.
The article presents the way of acting while assessing the risk of an excessive noise at the work environment. This method was described using the example of a boiler house power station for which there was prepared a noise protection programme together with an estimated acoustic effect on adopted schedule of a noise reduction.

Skuteczne tłumiki hałasu dla kotłów gazowych i olejowych

Silencers for gas and oil boilers

Kotły na biomasę, w tym ziarno zbóż

Kettles for the biomass, grains of corn in it

Alfred Jerszyński, Karol Koszuda
"Servitec" - automat odgazowujący próżniowo
"Servitec" - vacuum spray tube deaeration

Węzły ciepłej wody użytkowej - analiza stosowanych rozwiązań

Hot water heat exchangers stations - the analysis of applied solutions

Węzły ciepłownicze budowane są w przypadku zasilania budynków z zewnętrznych źródeł ciepła. Mogą one mieć różną strukturę, występują węzły równoległe, szeregowe i szeregowo-równoległe. Ważne jest aby przyjęta struktura spełniała wymagania odbiorców ciepła dotyczące jakości regulacji oraz zapewniała jak najmniejsze koszty związane z opłatami za dostarczane ciepło. Najczęściej w budynkach występują węzły dwufunkcyjne centralnego ogrzewania i ciepłej wody. Rodzaj struktury węzła może mieć istotne znaczenie na wyżej wymienione czynniki. W sposób istotny dotyczy to węzłów ciepłej wody ze względu na specyfikę zapotrzebowania tego czynnika w ciągu doby. Ograniczenie maksymalnej mocy węzła można uzyskać przez zastosowanie urządzeń do akumulacji ciepła. Zatem przyjęta struktura węzła może wpływać zarówno na jakość regulacji procesu jak też na zamówioną moc cieplną. W pracy przeprowadzono analizę oraz wykonano badania symulacyjne dla różnych struktur węzłów. Węzły ciepłej wody wyposażone w zasobniki ciepła nie tylko wpływają na poprawę jakości regulacji oraz na zmniejszenie kosztów za dostarczane ciepło ale również w mniejszym stopniu wpływają na zakłócenia hydrauliczne sieci ciepłowniczych.
The heat exchangers stations are built in case of supplying the buildings from the external heat sources. They can have different structure, there are parallel, series or series - parallel heat exchangers stations. The important matter is that the applied structure should fulfil the requirements of heat consumers', concerning the quality of control system and providing as low costs connected with payments as possible. Most often there are double - functional heat exchangers stations: for central heating system and for hot water. The type of heat exchangers station structure may have significant meaning for above mentioned factors. It concerns especially hot water heat exchangers stations regarding the hot water requirement during the day. The limitation of maximal heat exchangers station power may be realised by application the devices for heat accumulation. Therefore the applied heat exchangers station structure may influence the process control quality as well as ordered thermal power. The paper consists of analysis and simulation study for different structures of heat exchangers stations. The heat exchangers stations equipped with heat container, not only influence the improvement of control quality and cost decrease but also influence a little the hydraulic interference of district heat networks.

BOŚ S.A. - finansowanie odnawialnych źródeł energii

BOŚ S.A. - renewable energy sources financing

Roman Wichowski
Zużycie energii na potrzeby grzewcze w budynkach mieszkalnych w wybranych krajach europejskich. Cz. 1

Using of energy for heating purposes in residential buildings in selected European countries. Part 1

W pracy przedstawiono zużycie ciepła w sektorze budownictwa w wybranych krajach europejskich. Budynki mają bezpośredni wpływ na środowisko ze względu na emisję szkodliwych zanieczyszczeń, które powstają w wyniku spalania paliw kopalnych. Omówiono regulacje prawne dotyczące efektywności energetycznej budynków i izolacyjności cieplnej. Zwrócono uwagę na emisję zanieczyszczeń, która związana jest z produkcją energii w sektorze budownictwa. Przedstawiono wskaźniki jednostkowego zużycia ciepła w 193 budynkach mieszkalnych w wybranych 5 krajach europejskich, tj. w Danii, Francji, Grecji, Polsce i Szwajcarii. Około 38% badanych budynków miało roczne zużycie ciepła większe niż średnia europejska (174,3 kWh/m2 a), a około 30% budynków powodowało większe zanieczyszczenie powietrza w porównaniu do średniej europejskiej. Budynki polskie miały najwyższe jednostkowe zużycie ciepła na potrzeby grzewcze (63% budynków ponad średnią europejską). Budynki francuskie i polskie charakteryzowały się także najwyższą emisją zanieczyszczeń do atmosfery.
In the paper consumption of heating energy in building sector in selected European countries is presented. Buildings have direct environmental impacts on the emission of harmful substances which are produced during combustion of fossil fuels. Building regulations on energy efficiency in buildings and thermal insulations are also discussed. Attention is paid on emission of harmful substances connected with producing of thermal energy in building sector. In the paper data on heating energy consumption of 193 European residential buildings in five countries, i.e. in Denmark, Greece, France, Poland and Switzerland is also presented. About 38% of the audited buildings have an annual heating energy consumption more than European average (174,3 kWh/m2 a) and about 30% of the buildings have higher airborne emissions than the European average. Polish buildings have the highest average energy consumption (63% of the buildings above the European average) and French and Polish buildings have the highest production of airborne emissions.

Nieizotermiczny przepływ gazu w rurociągach

Non-izothermal gas flow in pipelines

W artykule opisano model matematyczny nieizotermicznego przepływu gazu w rurociągach pod ciśnieniem. Zaprezentowany model pozwala na rozwiązanie typowych zagadnień w technice gazów technicznych i medycznych. Do rozwiązania został użyty prosty arkusz kalkulacyjny. Zagadnienie zilustrowano przykładem obliczeniowym.
In the article mathematical model of non-isothermal gas flow under pressure have been described. Presented model gives a solution of typical problems in technical or medical gases discipline. As a tool a simple calculation sheet have been used. The problem is illustrated by an example.

Zmienne strumienie powietrza klimatyzującego i wentylującego

Variable air volumes in air conditioning and ventilation Systems

W artykule omówiono podstawy stosowania zmiennych strumieni powietrza wentylującego i klimatyzującego.
Zwrócono uwagę na warunki oraz możliwe do uzyskania efekty wynikające ze stosowania zmiennych strumieni
powietrza.
The fundamentals of using variable air volumes in ventilation and air conditioning systems were discussed
in the article. It was given attention to conditions and possible effects that result from using variable air volumes.

Wentylacja kuchni. Okapy kuchenne firmy Halton

Kitchen ventilation. Halton's kitchen canopies

Rejestratory KISTOCK. System rejestracji parametrów powietrza i wielkości elektrycznych

KISTOCK data loggers. Recording system of air parameters and electric quantity

Nowa metoda regulacji wydajności cieplnej ogrzewania powietrznego. Cz. 1

The new regulation method of calorific effect of air-heating. Part 1

Zaproponowano nową metodę regulacji ogrzewania powietrznego zapewniającą niezmienność najwłaściwszego kształtu nawiewanego strumienia powietrza w całym okresie grzewczym. Takie rozwiązanie pozwala na szersze stosowanie ogrzewania powietrznego strefowego i miejscowego zapewniając jednocześnie właściwy komfort cieplny. W nowym systemie będzie jednocześnie regulowana temperatura i wydajność nawiewanego
powietrza.
Temperatura nawiewanego powietrza będzie regulowana za pomocą sterownika programowalnego, zgodnie z konkretną funkcją matematyczną, w której zmienną niezależną jest temperatura zewnętrzna. Natomiast strumień objętości powietrza będzie regulowany za pomocą regulatora całkująco-proporcjonalnego, gdzie wartością zadaną będzie temperatura wewnętrzna w pomieszczeniu.
Takie rozwiązanie w obiektach, w których musimy ogrzewać kilka pomieszczeń o przybliżonych charakterystykach ogrzewania znacznie upraszcza instalację. W tym przypadku przewidziano zasilanie wszystkich pomieszczeń powietrzem z centralnego węzła wentylacyjnego.
Wielkość strumienia objętości powietrza głównego wentylatora będzie sterowana z pomieszczenia wzorcowego w oparciu o czujnik temperatury wewnętrznej. Natomiast indywidualna korekta regulacji temperatury wewnętrznej w innych pomieszczeniach nastąpi przez dławienie w oparciu o regulator proporcjonalno-całkujący, gdzie wartością zadaną będzie temperatura wewnętrzna w danym pomieszczeniu.
W artykule zaproponowano rozszerzenie omawianej metody regulacyjnej również na okres chłodzenia, czyli okres letni. Przy właściwym doborze kształtu strumienia nawiewanego powietrza, nowy system zapobiega jego gwałtownemu opadaniu po opuszczeniu urządzenia nawiewnego. Dotyczy to w szczególności okresu intensywnego chłodzenia. Jedną z zalet ogrzewania, ewentualnie chłodzenia powietrznego jest możliwość jednoczesnej wentylacji. Mając na uwadze powyższy aspekt nie możemy strumienia objętości nawiewanego powietrza zmniejszać poniżej ilości wymaganej przez przepisy sanitarne lub warunki technologiczne.
W okresach przejściowych, tj. wiosna, jesień, kiedy wymagana jest mała intensywność ogrzewania, ewentualnie chłodzenia, minimalny strumień powietrza określany przez przepisy sanitarne przekracza przeważnie ilość powietrza wynikającą z zapotrzebowania ciepła lub chłodu.
Uwzględniając powyższe warunki wprowadzamy w okresie przejściowym pewne zakłócenia, które wpływają na niewielkie zmiany kształtu nawiewanego strumienia. Należy zauważyć, że w okresie tym strumień nawiewanego powietrza jest minimalny a temperatura jest maksymalnie zbliżona do temperatury wewnętrznej, co sprawia, że kształt nawiewanego strumienia ma minimalny wpływ na komfort cieplny. Jeżeli przewidujemy również chłodzenie pomieszczenia, to w okresie tym zmieniamy kierunek nawiewu na zgodny z założeniami dla okresu chłodzenia.
In the article the author proposes a new regulation method of calorific effect of air-heating that provides invariability of the most suitable trajectory of the air stream blown in the whole heating season. Such a solution allows for a wide application of zone or local air-heating assuring at the same time appropriate thermal comfort. In the new system, the temperature and the output of the air blown will be regulated simultaneously. The temperature of the air blown will be regulated by means of programmable logic controller PLC in accordance with a specific mathematical function in which the independent variable will be the external temperature. The output quantity of the air blown will be regulated by use of proportional-plusinternal control, in which the quantity controlled will be the internal temperature. Such a solution applied in objects where we have to heat several rooms with similar heating characteristics will considerably simplify the heating installation. In this case all the rooms are supposed to be supplied with the air from the central ventilation room. The efficiency of the central fan will be controlled from the model room on the basis of the indications of the internal temperature sensor. The individual correction of internal temperature regulation in other rooms will be done by means of throttling based on the proportional-plus-integral control, where the quantity controlled will be the internal temperature in the particular room.
In the article the author proposes the extension of this new regulation method to the cooling period i. e. summer period. By means of the correct selection of the form of the air stream blown, the new system prevents the rapid falling of the air stream after it leaves the blowing appliance. It concerns the intensive cooling period in particular.
One of the advantages of air heating or cooling is the possibility of simultaneous ventilation. Bearing in mind the problem mentioned above we cannot reduce the amount of the air blown below the amount required by the sanitary rules and technological conditions. In the time of spring and autumn, when small intensity of heating or cooling is needed, the minimal amount of air required by the sanitary rules exceeds the amount of air arising from the demand of heating or cooling. Considering the aspects mentioned above, in the time of spring and autumn we introduce some changes, that have an influence on minimal changes of the form of the air stream. It is worth noticing that in this time the amount of the air blown is minimal and its temperature is close to the internal temperature of the room. It causes that the form of the stream of the air blown has minimal influence on thermal comfort.
If we also anticipate cooling the room we have to change the direction of blowing the air in accordance with the cooling design.

Oras Electra 6150 F Inicjator twoich inspiracji

Oras Electra 6150F - Initiator of your inspirations

Automatyczne spłukiwanie pisuarów Radar - Rada Meltronic MC763U

Automatic toilets' flushing systems

UNISOFT - w przededniu jubileuszu

UNISOFT - in the day before the anniversary

Przegląd metod oceny ryzyka związanego z funkcjonowaniem systemów komunalnych

Survey of risk assessment methods in operation of communal systems

W artykule przedstawiono przegląd metod analizy i oceny ryzyka związanego z funkcjonowaniem systemów komunalnych, takich jak: zaopatrzenie w wodę, ciepło, gaz ziemny, usuwanie i unieszkodliwianie ścieków. Ryzyko jest nową kategorią związaną z bezpieczeństwem. Problematyka bezpieczeństwa systemów komunalnych, które charakteryzuje praca ciągła jest w obecnych czasach bardzo aktualna i obserwuje się jej bardzo znaczący rozwój naukowy i techniczny.
In the paper the survey of risk analysis and risk assessment methods in operation of communal systems such as: water, heat and gas service and also sewage removal and neutralization has been presented. The risk is the new class concerned safety. The matter of safety of communal, ongoing work systems is very upto-date nowadays and the major scientific and technical progress in this field is observed.

Paweł Licznar
Nowoczesne projektowanie sieci odwodnienia na bazie numerycznego modelu terenu w programie
InRoads Storm&Sanitary
Modern design of drainage systems on the base of the digital terrain model at the InRoads Storm&Sanitarny software
Artykuł niniejszy jest kontynuacją wcześniej opublikowanego w Instalu numer 3/2006 artykułu dotyczącego nowoczesnego projektowanie kanalizacji sanitarnej na bazie NMT (Numerycznego Modelu Terenu) w programie InRoads Storm&Sanitary. Obecny artykuł prezentuje możliwe uproszczenia operacji projektowania systemu odwodnienia, które mogą być osiągnięte przez zastosowanie zaawansowanych technik komputerowych. Podane są podstawowe informacje dotyczące definiowania systemów odwodnienia w programie. Szczegółowo dyskutowane są możliwe do zastosowania w programie InRoads Storm&Sanitary metody określania spływu powierzchniowego. Prezentowane są teoretyczne podstawy metod SCS i Zmodyfikowanej Metody Racjonalnej obliczania maksymalnego natężenia spływu powierzchniowego i ich zastosowanie bazujące na NMT. Na koniec praktyczne wykorzystanie programu InRoads Storm&Sanitary jest zademonstrowane na przykładzie studium projektowego kanalizacji ogólnospławnej dla wybranej części jednego z wrocławskich osiedli mieszkaniowych. Kanalizacja ogólnospławna została wytrasowana na wcześniej wykonanym NMT osiedla mieszkaniowego. Obliczenia hydrauliczne sieci zostały przeprowadzone automatycznie w programie dla warunków pogody suchej i mokrej. Dla obliczeń sieci dla warunków pogody mokrej została wykorzystana formuła Wołoszyna natężeń deszczów miarodajnych. Obliczenia odpływu wód deszczowych zostały ponadto przeprowadzone dla dwóch przypadków: z i bez przyjęcia czasu koncentracji. Obserwowane były znaczące różnice w wartościach maksymalnych natężeń odpływów z sieci obliczonych dla różnych warunków.
This article is a continuation of the previously published at Instal issue 3/2006 article, dedicated to the modern design of sanitary sewerage on the base of the DTM (Digital Terrain Model) at the InRoads Storm&Sanitary software. Present article presents possible simplifications of drainage system design operations that can be achieved by the introduction of advanced computer techniques. Basic information concerning definition of drainage systems the InRoads Storm&Sanitary are supplied. Possible methods of surface outflow estimation at the program are discussed in detail. Theoretical basis of the maximal surface runoff rates calculation methods: SCS (Soil Conservation Service) and Modified Rational Method and their implementation based on the DTM are presented. Finally InRoads Storm&Sanitary software practical use is demonstrated on the example of the combined sewerage system design study for a selected part of one of Wrocław's housing estates. Combined sewerage system was planned on the previously developed housing estate DTM. Network hydraulic calculations were made automatically at the program for wet and dry weather conditions. For wet weather conditions network calculations Wołoszyn's design storm formula was used. Moreover storm water outflow calculations were made for two cases: with and without assumption of the time of concentration. Significant differences at the maximal outflow rates from the network calculated for different conditions were observed.

Kombinowany pojazd ssąco-płuczący z oczyszczaniem wody (CANALMASTER WA) dla przemysłu
i czyszczenia kanałów
Combination suction-flushing vehicle with water recycling (CANALMASTER WA) for perfomance orientated and resourse sparing sewer cleaning

Daniel Słyś
Efekt ekonomiczny zastosowania instalacji do wykorzystania wód opadowych w budownictwie jednorodzinnym

The economic result of system application for utilizing precipitation waters in family housing construction

Woda opadowa może stanowić wartościowy substytut wody wodociągowej i może być wykorzystywana do różnych celów. W publikacji przedstawiono wyniki analizy działania układu do wykorzystywania wody opadowej w instalacjach spłuczkowych na podstawie opracowanego modelu symulacyjnego takiej instalacji w powiązaniu z danymi meteorologicznymi. Określono również efekt ekonomiczny uzyskiwany w budownictwie jednorodzinnym dzięki jej zastosowaniu.
Precipitation water may become a valuable substitution for tap water, supplied by public water-supply systems, and it may be used for various purposes. Results of the analysis of operation of a system of precipitation water use for toilet flushing, based on specially developed simulation model and meteorological data, is presented. The economic effect obtainable in residential housing due to its use is also determined.

ATESTACJA I NORMALIZACJA
Wykaz aprobat technicznych udzielonych przez COBRTI INSTAL w I kwartale 2006 r.
Wykaz aprobat technicznych zaktualizowanych przez COBRTI INSTAL od 01.01. do 16.02.2006 r.

RUBRYKI
Rozmowy INSTAL-u
Rozmowa z Wiesławem Wójcikiem Wiceprezesem URE
Dyskusja

Jerzy Drążkiewicz

Co z tym prawem? Przewody wywiewne a okna w stropodachu
Nowe wyroby i systemy
Wiadomości
Tam byliśmy
Przegląd prawny

Przegląd dokumentacyjny czasopism